(Tiếp theo Queer theory Phần 1)

Queer theory là gì?

Queer theory, hay đang được gọi trong tiếng Việt là Thuyết dị biệt/Thuyết lệch pha, là một hệ thống cơ sở lý luận xã hội học.

Cũng như Thuyết tiến hóa nhằm giải thích nguồn gốc của con người về mặt sinh học, hay Thuyết tương đối nhằm giải thích không gian – thời gian về mặt vật lý, thì Thuyết dị biệt đã nghiên cứu và lý giải tình trạng giới tính, quan hệ tính dục của con người về mặt xã hội học.

Nguồn gốc của Thuyết dị biệt?

Thuyết dị biệt đã khởi phát từ rất lâu trong lịch sử, thông qua những nghiên cứu về người đồng tính (gay studies). Nhưng do nhiều lý do về tôn giáo, chính trị mà thiếu đi nhân tố hội tụ để mở rộng và phổ biến ý tưởng. Mãi cho đến những năm 1980-1990 thì Thuyết dị biệt mới được những tổ chức lớn như ACT UPQueer Nation lan truyền rộng rãi.

Thuật ngữ Queer theory lần đầu tiên được xuất hiện trong ấn phẩm Queer theory: Lesbian and Gay Sexualities—thuộc báo cáo nghiên cứu văn hóa nữ quyền của Giáo sư – Nhà nghiên cứu văn hóa Teresa de Lauretis. Cách dùng thuật ngữ mới này, theo bà, nhằm diễn giải 3 điều:

  • Phủ định quan niệm cố hữu cho rằng dị tính là chân lý
  • Tách biệt nghiên cứu văn hóa đồng tính nữ (lesbian studies) và đồng tính nam (gay studies). Vì bà cho rằng đây là hai lĩnh vực riêng biệt trong khi phần đông người dị tính gộp cả lesbian & gay studies làm 1 và là thiểu số
  • Tập trung tháo gỡ các vướng mắc, bất cập do các định kiến tính dục (sexual bias) gây ra

Lĩnh vực nghiên cứu tính dục cũng như thuật ngữ Queer theory sau đó đã được nhiều nhà tư tưởng lớn đón nhận.

Có thể kể đến những người đặt nền móng cho Thuyết dị biệt bao gồm: triết gia người Pháp Michael Foucault, nhà nhân chủng học người Mỹ Gayle S. Rubin, học giả người Mỹ Eve Kosofsky Sedgwick, và triết gia người Mỹ Judith Butler.

Queer theory phát biểu điều gì?

Queer theory là một trường phái quan điểm đối lập với Heteronormativity.

Heteronormativity (Chuẩn hóa bởi dị tính) là một góc nhìn cho rằng: tự nhiên duy nhất của xu hướng tính dục là giao cấu theo kiểu dương-vật-trong-âm-đạo. Quan điểm chuẩn hóa này cho rằng thế giới là “nhị nguyên” (chỉ tồn tại hai thái cực) và nhân loại chỉ nên tồn tại đàn ông – đàn bà, nam – nữ, âm – dương. Tư tưởng độc tôn dị tính này đưa ra các thể chế hợp pháp hóa và tạo điều kiện cho quy chuẩn về hôn nhân dị tính theo đúng chuẩn mực nam-nữ, âm-dương.

Dần dần, hệ thống chuẩn hóa này leo thang đến mức cực đoan là độc tôn dị tính, tự xem nó là thượng đẳng và chà đạp tất cả thành phần khác không theo khuôn khổ âm-dương (do nó tự đề ra) đó.

Nhân loại đã tự nó chứng minh: con người không phải là một đồng xu.

Tuy nhiên, rõ ràng là xã hội này không rạch ròi âm-dương, không đen thì trắng, không trắng thì đen như vậy. Mọi thái cực đều tồn tại các vùng xám không thể phân định.

Nhân loại đã tự nó chứng minh con người không phải là một đồng xu—chỉ với hai khả năng sấp hoặc ngửa.

Bề dày lịch sử của nhiều nước trên thế giới đã có vô số những trường hợp dị biệt về giới & tính dục. Đó là những người không được công nhận trong xã hội chỉ vì lối sống của họ khi trưởng thành không “ăn khớp” với bộ phận sinh dục lúc sinh ra.

Từ đó, Thuyết dị biệt đã khẳng định: Việc chuẩn hóa bởi dị tính là không phù hợp với quá trình hình thành của xã hội. Heteronormativity không có quyền lạm dụng hệ tư tưởng cứng nhắc đó để đặt ra quy tắc cho sự vận hành của cá nhân và xã hội.

Các chính sách nhân văn liên quan đến hôn nhân, việc làm, quyền nuôi con, quyền được đối xử công bằng, điều kiện tuyển dụng, vân vân… cần phải được thực thi bình đẳng bất kể xu hướng tính dục của người đó là dạng nào.

Tương lai của Queer Theory (Thuyết dị biệt)

Thuyết dị biệt là một học thuyết xã hội, có nghĩa là nó sẽ luôn dịch chuyển và vận động theo sự phát triển chung của cộng đồng trên các quốc gia.

Dù vẫn còn là một hệ tư tưởng non trẻ, Thuyết dị biệt và nhiều nghiên cứu liên quan đã đưa ra nhiều góc nhìn mở rộng hơn về cộng đồng Queer và LGBT+. Nhờ đó mà những gì từng bị xem là bệnh hoạn, lệch lạc đã được soi sáng và lấy lại chính danh tự nhiên của mình.

Trong cuộc sống, chúng ta bị phủ đầu dồn dập bởi những hình ảnh chuẩn dị tính được quy định trong sách vở, trường học, gia đình họ hàng. Và giờ đây là trên mạng xã hội và trong từng quảng cáo.

Chúng ta hãy cùng mong đợi một xã hội không cần dùng đến từ come out—nơi không tồn tại định kiến nào đóng khuôn cá nhân cả!



Bạn thích bài viết này? Hãy giúp mình duy trì trang web SapphoVN để cùng đem lại hình ảnh chân thật và quyền bình đẳng cho cộng đồng LGBT Queer+!

2 COMMENTS

  1. Lần đầu tiên tôi đọc được một bài viết tóm tắt và giải thích về queer một cách rõ ràng, dễ hiểu và chân thực như vậy. Trước đây tôi đã từng đọc qua một số bài báo nói về chủ đề này, tuy nhiên hầu như các bài viết đó, hoặc là quá mơ hồ và mông lung, hoặc là chứa đầy những từ ngữ cao xa khó hiểu về tâm lý học, điều này thường khiến tôi bỏ cuộc khi chưa đi được hết một nửa bài viết.
    Tôi có ấn tượng sâu sắc với phần cuối của bài viết: “nhân loại đã tự nó chứng minh, con người không phải là một đồng xu”. Qủa thực, khi con người tự cho mình cái quyền phân chia nhân loại ra làm hai thái cực khác nhau dựa trên sự tổng quan về sinh học, họ đã tự động bài trừ cái gọi là “giới tính thứ ba”. Cũng khá tương đồng với sự bất ổn trong giáo dục khi phần lớn chia con người theo cấp học dựa trên tuổi tác mà không phải trình độ, giới cũng cần có một sự đánh giá lại, một cách “rộng hơn” và “hẹp hơn”, không dựa theo sinh học làm gốc mà cần nhìn nhận vào cách một người cảm nhận.
    Tôi viết vài dòng chia sẽ về niềm yêu thích của cá nhân tôi tới bài viết này, hi vọng bạn sẽ tiếp tục phát triển trong tương lai, và cũng mong tất cả chúng ta hạnh phúc!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here